Vì sao axit uric cao dù ít ăn thịt đỏ, không uống rượu?

Nhiều người cho rằng chỉ cần hạn chế thịt đỏ và rượu bia là đủ để kiểm soát axit uric. Tuy nhiên, chế độ ăn chỉ là một phần nguyên nhân. Trên thực tế, khoảng lớn các trường hợp tăng axit uric liên quan đến khả năng đào thải của thận và các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể.

1. Thận đào thải axit uric kém

Khoảng 2/3 lượng axit uric được đào thải qua thận. Khi chức năng thận suy giảm hoặc quá trình lọc và bài tiết hoạt động không hiệu quả, axit uric sẽ tích tụ trong máu dù người bệnh không ăn nhiều thực phẩm giàu purin.

Tình trạng này thường gặp ở người:

• Lớn tuổi.
• Mắc bệnh thận mạn.
• Có rối loạn chuyển hóa.

2. Thừa cân, béo phì và kháng insulin

Người thừa cân có nguy cơ tăng axit uric cao hơn do:

• Kháng insulin làm thận giữ lại nhiều axit uric hơn.
• Mỡ nội tạng thúc đẩy quá trình tạo axit uric.
• Tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, đái tháo đường và hội chứng chuyển hóa.

Giảm cân hợp lý giúp cải thiện tình trạng này, nhưng cần thực hiện từ từ.

3. Uống nhiều đồ uống có đường

Không chỉ thịt đỏ, các loại đồ uống chứa nhiều fructose cũng có thể làm tăng axit uric, như:

• Nước ngọt có gas.
• Trà sữa.
• Trà trái cây nhiều đường.
• Nước ép hoặc nước trái cây đóng chai có thêm đường.

Fructose làm gan tăng sản xuất axit uric và đồng thời giảm khả năng đào thải chất này.

4. Yếu tố di truyền

Một số người mang các biến thể gene khiến:

• Thận đào thải axit uric kém.
• Dễ tăng axit uric ngay cả khi ăn uống điều độ.

Nếu gia đình có người mắc bệnh gout hoặc tăng axit uric, nguy cơ của bạn cũng cao hơn.

5. Tác dụng phụ của một số thuốc

Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể làm tăng axit uric, chẳng hạn:

• Thuốc lợi tiểu điều trị tăng huyết áp.
• Một số thuốc điều trị suy tim.
• Một số thuốc ức chế miễn dịch hoặc thuốc điều trị khác (theo chỉ định bác sĩ).

Nếu nghi ngờ thuốc ảnh hưởng đến axit uric, hãy trao đổi với bác sĩ. Không nên tự ý ngừng thuốc.

6. Giảm cân quá nhanh hoặc nhịn ăn kéo dài

Việc nhịn ăn hoặc cắt giảm năng lượng quá mức khiến cơ thể:

• Phân hủy mô để tạo năng lượng.
• Tăng tạo purin nội sinh.
• Sinh nhiều thể ceton, cạnh tranh với axit uric trong quá trình đào thải qua thận.

Kết quả là nồng độ axit uric có thể tăng tạm thời.

7. Các bệnh mạn tính

Một số bệnh lý làm tăng nguy cơ tăng axit uric gồm:

• Tăng huyết áp.
• Đái tháo đường.
• Gan nhiễm mỡ.
• Hội chứng chuyển hóa.
• Bệnh thận mạn.

Nếu không kiểm soát tốt các bệnh nền, axit uric thường khó trở về mức bình thường.

Làm gì để kiểm soát axit uric?

Bên cạnh việc hạn chế thực phẩm giàu purin, nên:

• Uống đủ 2–2,5 lít nước mỗi ngày nếu không có chống chỉ định.
• Hạn chế nước ngọt, trà sữa và đồ uống chứa nhiều đường fructose.
• Duy trì cân nặng hợp lý, giảm cân từ từ.
• Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần.
• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và các bệnh chuyển hóa.
• Khám định kỳ để đánh giá chức năng thận và theo dõi axit uric nếu có nguy cơ.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu:

• Axit uric tăng kéo dài trên nhiều lần xét nghiệm.
• Xuất hiện đau, sưng nóng đỏ khớp (đặc biệt ở ngón chân cái), nghi ngờ cơn gout cấp.
• Có sỏi thận, tiểu máu hoặc đau vùng hông lưng.
• Đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính và nghi ngờ ảnh hưởng đến axit uric.

Lưu ý: Chỉ số axit uric cao không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh gout. Nhiều người tăng axit uric nhưng không có triệu chứng. Việc điều trị bằng thuốc hạ axit uric cần dựa trên đánh giá của bác sĩ, kết hợp với triệu chứng lâm sàng, tiền sử gout, sỏi thận và các bệnh lý đi kèm, thay vì chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm đơn lẻ.