Nên ăn gì để giảm nguy cơ sỏi thận?

Uống đủ nước, ăn vừa đủ canxi từ thực phẩm, tăng rau quả và hạn chế muối có thể giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Tuy nhiên, chế độ ăn phù hợp còn phụ thuộc vào loại sỏi và kết quả xét nghiệm của từng người.

Sỏi thận hình thành khi một số chất trong nước tiểu như canxi, oxalat, axit uric hoặc cystine trở nên quá cô đặc và kết tinh. Sỏi canxi oxalat là loại thường gặp nhất.

1. Uống đủ nước là ưu tiên hàng đầu

Nước giúp pha loãng nước tiểu, khiến các khoáng chất khó kết tụ thành sỏi. Nước lọc nên là lựa chọn chính.

Người từng bị sỏi thường được khuyến nghị uống đủ để tạo ra ít nhất khoảng 2–2,5 lít nước tiểu mỗi ngày. Lượng nước thực tế cần uống có thể cao hơn và phụ thuộc vào thời tiết, mức vận động, cân nặng cũng như tình trạng sức khỏe.

Nên:

• Chia nước đều trong ngày, không đợi khát mới uống.
• Uống thêm khi trời nóng, tập luyện hoặc ra nhiều mồ hôi.
• Theo dõi để nước tiểu thường có màu vàng nhạt.
• Hạn chế nước ngọt và trà đóng chai chứa nhiều đường.

Người suy tim, suy thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch không nên tự tăng lượng nước.

2. Ăn đủ canxi từ thực phẩm

Nhiều người từng bị sỏi tự cắt giảm sữa và thực phẩm giàu canxi. Điều này có thể phản tác dụng đối với sỏi canxi oxalat.

Canxi trong bữa ăn liên kết với oxalat ngay tại ruột, làm giảm lượng oxalat được hấp thu và bài tiết qua thận. Những lựa chọn phù hợp gồm:

• Sữa và sữa chua ít đường.
• Phô mai với lượng vừa phải, ưu tiên loại ít muối.
• Đậu phụ có bổ sung canxi.
• Sữa thực vật được tăng cường canxi.

Nên dùng thực phẩm giàu canxi cùng bữa ăn có oxalat. Không tự uống viên canxi liều cao; thời điểm và liều bổ sung cần được bác sĩ hướng dẫn.

3. Tăng rau và trái cây

Rau quả cung cấp nước, kali và nhiều hợp chất có thể hỗ trợ duy trì môi trường nước tiểu ít thuận lợi hơn cho một số loại sỏi.

Có thể bổ sung:

• Dưa chuột, dưa hấu và các loại rau nhiều nước.
• Cam, quýt, chanh và các loại quả phù hợp với tình trạng sức khỏe.
• Rau xanh có hàm lượng oxalat thấp hoặc vừa.
• Trái cây nguyên quả thay cho nước ép có thêm đường.

Người mắc bệnh thận mạn hoặc phải hạn chế kali cần hỏi bác sĩ trước khi tăng mạnh lượng rau quả.

4. Sử dụng thực phẩm chứa citrate hợp lý

Chanh, cam và một số quả họ cam quýt chứa citrate. Citrate trong nước tiểu có thể gắn với canxi và hạn chế tinh thể phát triển.

Có thể thêm chanh vào nước uống nhưng không nên cho nhiều đường. Nước chanh không thể thay thế thuốc potassium citrate khi bác sĩ chỉ định, đồng thời không có loại đồ uống nào bảo đảm ngăn sỏi tuyệt đối.

5. Thay một phần thịt bằng protein thực vật

Ăn quá nhiều thịt đỏ, thịt chế biến, nội tạng và một số loại hải sản có thể làm tăng axit uric, khiến nước tiểu có tính axit hơn và làm tăng nguy cơ ở một số người.

Có thể thay một phần protein động vật bằng:

• Đậu lăng, đậu Hà Lan hoặc đậu gà.
• Đậu phụ và các sản phẩm từ đậu nành.
• Những loại đậu phù hợp với chế độ kiểm soát oxalat cá nhân.

Không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn thịt, cá hoặc trứng. Điều quan trọng là khẩu phần vừa phải và cân đối.

6. Có thể ăn ngũ cốc nguyên hạt, nhưng không nên xem là “thuốc chống sỏi”

Yến mạch, gạo lứt và bánh mì nguyên cám cung cấp chất xơ cùng nhiều vi chất. Tuy nhiên, một số thực phẩm như cám lúa mì có thể chứa nhiều oxalat.

Vì vậy, người có sỏi canxi oxalat và oxalat niệu cao không nên tăng mạnh cám, hạt hoặc ngũ cốc nguyên hạt chỉ với mục đích bổ sung magie. Việc có cần hạn chế hay không nên dựa vào khẩu phần tổng thể và xét nghiệm nước tiểu.

Những thực phẩm, thói quen cần hạn chế

Ăn quá mặn

Natri làm tăng lượng canxi bài tiết vào nước tiểu. Nên hạn chế:

• Mì ăn liền và thực phẩm đóng hộp.
• Thịt nguội, xúc xích và đồ chế biến sẵn.
• Đồ ăn nhanh, món muối chua.
• Nước chấm, hạt nêm và gia vị chứa nhiều natri.

Mục tiêu thông thường là không quá khoảng 2.300 mg natri mỗi ngày, tương đương gần 5–6 g muối từ tất cả nguồn thực phẩm. Người có bệnh nền có thể cần mức thấp hơn.

Thực phẩm rất giàu oxalat nếu có chỉ định

Người bị sỏi canxi oxalat kèm oxalat niệu cao có thể cần hạn chế một số thực phẩm như rau bina, đại hoàng, củ dền, lạc, chocolate, trà đặc, các loại hạt và cám lúa mì.

Không nên tự áp dụng chế độ ăn cực ít oxalat hoặc loại bỏ toàn bộ rau, đậu và hạt. Nhiều thực phẩm trong nhóm này vẫn có lợi cho sức khỏe; nhu cầu hạn chế phải được cá nhân hóa.

Đường bổ sung và nước ngọt

Nước ngọt, trà sữa và đồ uống chứa nhiều đường làm tăng lượng calo, góp phần gây thừa cân và có thể liên quan đến nguy cơ sỏi cao hơn. Nước ép trái cây nhiều đường cũng không nên dùng thay nước lọc.

Thực phẩm bổ sung không cần thiết

Vitamin C liều cao có thể làm tăng oxalat niệu ở một số người. Canxi, vitamin D và các sản phẩm bổ sung khoáng chất cũng cần được xem xét theo loại sỏi, chức năng thận và kết quả xét nghiệm.

Chế độ ăn phải dựa trên loại sỏi

Không có một thực đơn duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh:

• Sỏi canxi oxalat: thường chú trọng đủ nước, giảm muối, ăn đủ canxi trong bữa và chỉ hạn chế thực phẩm rất giàu oxalat khi cần.
• Sỏi axit uric: thường cần giảm lượng lớn thịt đỏ, nội tạng, thịt chế biến và điều chỉnh độ axit của nước tiểu theo hướng dẫn.
• Sỏi cystine: có thể cần lượng dịch cao hơn và điều trị chuyên biệt.
• Sỏi canxi phosphate: cần đánh giá nguyên nhân làm nước tiểu quá kiềm và các bệnh lý liên quan.

Người bị sỏi tái phát nên hỏi về phân tích viên sỏi, xét nghiệm máu và nước tiểu 24 giờ để xây dựng kế hoạch phòng ngừa chính xác.

Tóm lại: Cách ăn có lợi nhất để giảm nguy cơ sỏi thận là uống đủ nước, giảm muối, ăn đủ canxi từ thực phẩm, tăng rau quả và không dùng quá nhiều protein động vật. Không nên tự kiêng canxi, cắt bỏ toàn bộ thực phẩm chứa oxalat hoặc dùng viên bổ sung khi chưa biết loại sỏi và nguyên nhân hình thành sỏi.