6 dấu hiệu có thể cảnh báo chức năng thận bất thường

Bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm và có thể không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Tiểu đêm, đau vùng lưng, mệt mỏi hay nước tiểu nhiều bọt có thể liên quan đến thận nhưng cũng gặp trong nhiều bệnh khác. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài để kết luận “thận yếu”.

1. Nước tiểu nhiều bọt kéo dài

Nước tiểu đôi khi nổi bọt do dòng tiểu mạnh hoặc cơ thể thiếu nước. Tuy nhiên, nếu bọt xuất hiện thường xuyên, nhiều và lâu tan, nguyên nhân có thể là protein rò rỉ vào nước tiểu.

Albumin niệu là một trong những dấu hiệu quan trọng của tổn thương thận. Tình trạng này cần được xác định bằng xét nghiệm nước tiểu, không thể chẩn đoán chỉ bằng quan sát. NIDDK – Albumin trong nước tiểu

2. Có máu hoặc màu sắc bất thường trong nước tiểu

Nước tiểu màu hồng, đỏ hoặc nâu có thể do máu, nhưng cũng có thể liên quan đến thực phẩm, thuốc hoặc tình trạng mất nước.

Máu trong nước tiểu có thể gặp khi:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Sỏi thận hoặc sỏi tiết niệu.
• Viêm cầu thận.
• Bệnh tuyến tiền liệt.
• Tổn thương hoặc khối u đường tiết niệu.

Dù không đau, người có nước tiểu lẫn máu vẫn nên đi khám để tìm nguyên nhân.

3. Đi tiểu nhiều hơn hoặc ít hơn bình thường

Bệnh thận có thể làm thay đổi số lần và lượng nước tiểu. Một số người đi tiểu nhiều về đêm; người bệnh ở giai đoạn nặng lại có thể tiểu ít.

Tuy nhiên, tiểu đêm không đồng nghĩa với suy thận. Tình trạng này còn có thể do uống nhiều nước vào buổi tối, dùng thuốc lợi tiểu, đái tháo đường, phì đại tuyến tiền liệt, bàng quang tăng hoạt, suy tim hoặc rối loạn giấc ngủ.

Nếu tiểu đêm kéo dài, kèm tiểu buốt, tiểu khó, phù hoặc nước tiểu bất thường, người bệnh nên được khám thay vì tự dùng thuốc “bổ thận”.

4. Phù chân hoặc sưng quanh mắt

Khi thận không đào thải tốt lượng muối và nước dư thừa, dịch có thể tích tụ, gây phù bàn chân, mắt cá chân hoặc cẳng chân. Mất nhiều protein qua nước tiểu cũng có thể làm vùng quanh mắt sưng, thường rõ hơn vào buổi sáng.

Phù còn gặp trong bệnh tim, gan, suy tĩnh mạch hoặc do một số thuốc. Nếu phù xuất hiện đột ngột, tăng nhanh hoặc đi kèm khó thở, cần được trợ giúp y tế sớm.

5. Mệt mỏi, khó tập trung và hụt hơi

Khi chức năng thận suy giảm đáng kể, chất thải có thể tích tụ trong máu. Thận bị tổn thương cũng có thể sản xuất ít erythropoietin hơn, làm giảm tạo hồng cầu và dẫn đến thiếu máu.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Mệt mỏi hoặc yếu sức kéo dài.
• Khó tập trung.
• Chóng mặt.
• Da nhợt nhạt.
• Hụt hơi khi vận động.

Đây đều là biểu hiện không đặc hiệu, cũng có thể do thiếu sắt, bệnh tuyến giáp, tim mạch, thiếu ngủ hoặc nhiều nguyên nhân khác.

6. Ngứa da, chán ăn, buồn nôn hoặc chuột rút

Ở bệnh thận tiến triển, sự tích tụ chất thải cùng rối loạn khoáng chất có thể gây ngứa, da khô, chán ăn, buồn nôn, thay đổi vị giác, chuột rút hoặc khó ngủ. Những triệu chứng này thường không phải dấu hiệu sớm và cần được đánh giá toàn diện.

Tổ chức Thận Quốc gia Hoa Kỳ lưu ý nhiều người mắc bệnh thận mạn không có triệu chứng cho đến giai đoạn tiến triển. National Kidney Foundation – Bệnh thận mạn

Đau thắt lưng có phải dấu hiệu suy thận?

Đau lưng dưới đơn thuần thường liên quan đến cơ, cột sống hoặc tư thế hơn là suy thận mạn.

Đau do thận thường nằm ở vùng hông lưng, phía dưới xương sườn và có thể lệch một bên. Tình trạng này dễ gặp hơn trong sỏi thận, nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn đường tiết niệu. Nếu đau dữ dội, kèm sốt, rét run, nôn, tiểu buốt hoặc tiểu máu, người bệnh cần đi khám sớm.

Tóc bạc, tay chân lạnh và mất ngủ có phải do thận yếu?

Theo y học hiện đại, tóc khô xơ, bạc sớm, ù tai, tay chân lạnh và ngủ chập chờn không phải các dấu hiệu đặc hiệu của suy giảm chức năng thận.

Những biểu hiện này có thể liên quan đến di truyền, tuổi tác, thiếu dinh dưỡng, thiếu máu, bệnh tuyến giáp, rối loạn tuần hoàn, căng thẳng hoặc rối loạn giấc ngủ. Không nên dựa vào chúng để tự chẩn đoán hay mua thuốc bổ thận.

Xét nghiệm nào giúp kiểm tra chức năng thận?

Hai xét nghiệm quan trọng gồm:

• Creatinine máu và mức lọc cầu thận ước tính (eGFR): phản ánh khả năng lọc máu của thận.
• Tỷ lệ albumin/creatinine trong nước tiểu (UACR): phát hiện albumin rò rỉ qua thận.

Một kết quả bất thường chưa phải lúc nào cũng đủ để kết luận bệnh thận mạn; bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm lại và đánh giá thêm huyết áp, đường huyết, nước tiểu hoặc hình ảnh học. NIDDK – Xét nghiệm chẩn đoán bệnh thận mạn

Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên được kiểm tra định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi nào cần đi khám ngay?

Cần đi khám sớm nếu xuất hiện:

• Tiểu máu hoặc không tiểu được.
• Tiểu ít rõ rệt.
• Phù tăng nhanh.
• Đau hông lưng kèm sốt, rét run.
• Khó thở, đau ngực.
• Nôn liên tục, lơ mơ hoặc mệt lả.

Tóm lại: Tiểu bất thường, phù và mệt mỏi có thể là dấu hiệu liên quan đến bệnh thận nhưng không đủ để tự chẩn đoán. Tóc bạc sớm, tay chân lạnh, ù tai hay mất ngủ không phải bằng chứng cho thấy thận suy yếu. Cách đáng tin cậy nhất để kiểm tra là xét nghiệm eGFR và albumin trong nước tiểu.