6 bước tự kiểm tra vú tại nhà giúp nhận biết dấu hiệu bất thường

Tự kiểm tra vú giúp phụ nữ làm quen với hình dạng và cảm giác bình thường của cơ thể, từ đó nhận ra những thay đổi cần đi khám. Tuy nhiên, thao tác này không thể khẳng định hoặc loại trừ ung thư vú và không thay thế tầm soát bằng chụp nhũ ảnh.

Khi nào nên tự kiểm tra vú?

Không có bằng chứng cho thấy bắt buộc tự khám theo một lịch cố định mỗi tháng giúp giảm nguy cơ tử vong do ung thư vú. Tuy nhiên, phụ nữ có thể kiểm tra định kỳ để hiểu rõ trạng thái bình thường của hai bên vú.

Nếu còn kinh nguyệt, nên chọn thời điểm vài ngày sau khi hết kinh, khi vú thường bớt căng và ít đau. Người đã mãn kinh có thể chọn một ngày dễ nhớ mỗi tháng.

Bước 1: Quan sát hai bên vú trước gương

Đứng thẳng, thả lỏng hai tay và quan sát:

• Kích thước, hình dạng và độ cân đối của hai bên vú.
• Vùng da lõm, nhăn, đỏ, sưng hoặc dày bất thường.
• Núm vú mới bị tụt vào trong hoặc thay đổi hướng.
• Vết loét, đóng vảy hoặc tổn thương quanh núm vú.

Hai bên vú không hoàn toàn bằng nhau là tình trạng thường gặp. Điều cần chú ý là sự thay đổi mới xuất hiện so với trước đây.

Bước 2: Thay đổi tư thế để quan sát kỹ hơn

Lần lượt giơ hai tay qua đầu, chống tay vào hông rồi hơi nghiêng người về phía trước. Các tư thế này làm thay đổi sức căng của mô vú, giúp nhận ra vùng co kéo hoặc biến dạng kín đáo.

Cần chú ý nếu một vùng da bị lõm xuống, núm vú bị kéo lệch hoặc hai bên vú chuyển động không tương xứng.

Bước 3: Sờ toàn bộ mô vú

Có thể kiểm tra khi đứng, ngồi hoặc lúc tắm. Dùng phần thịt của ba ngón tay giữa, không dùng đầu ngón tay hay bóp mô vú giữa hai ngón.

Di chuyển theo một quy luật thống nhất, chẳng hạn theo đường dọc, vòng tròn hoặc từ ngoài vào núm vú. Kiểm tra toàn bộ vùng từ xương đòn xuống nếp dưới vú và từ xương ức sang sát nách.

Dùng lần lượt lực nhẹ, vừa và sâu để cảm nhận các lớp mô khác nhau. Thực hiện tương tự ở bên còn lại.

Bước 4: Kiểm tra núm vú và quầng vú

Quan sát xem núm vú có mới tụt vào trong, biến dạng, loét, đóng vảy hoặc thay đổi màu sắc hay không.

Không cần thường xuyên bóp núm vú để tìm dịch. Tuy nhiên, nếu dịch tự chảy ra, nhất là dịch có máu, dịch trong chỉ xuất hiện ở một bên hoặc tiết ra từ một ống tuyến, cần đi khám sớm.

Bước 5: Kiểm tra khi nằm

Nằm ngửa và kê một chiếc gối mỏng dưới vai bên cần kiểm tra. Đặt cánh tay cùng bên ra sau đầu để mô vú trải đều trên thành ngực.

Dùng ba ngón tay của bàn tay đối diện sờ lần lượt toàn bộ vú với lực từ nhẹ đến sâu. Tập trung nhận biết khối mới xuất hiện, vùng dày lên hoặc khu vực có cảm giác khác rõ rệt so với bên còn lại.

Bước 6: Kiểm tra vùng nách và quanh xương đòn

Sờ nhẹ vùng nách, dưới và trên xương đòn để nhận biết hạch hoặc vùng sưng mới xuất hiện.

Hạch to không phải lúc nào cũng do ung thư; nhiễm trùng và nhiều bệnh lý lành tính cũng có thể gây nổi hạch. Tuy nhiên, hạch cứng, ít di động hoặc tồn tại kéo dài cần được bác sĩ đánh giá.

Những dấu hiệu nào cần đi khám?

Nên đặt lịch khám nếu phát hiện:

• Khối hoặc vùng mô dày mới xuất hiện ở vú hay nách.
• Da vú lõm, co kéo, đỏ kéo dài hoặc sần giống vỏ cam.
• Vú thay đổi kích thước hoặc hình dạng không rõ nguyên nhân.
• Núm vú mới tụt vào trong, lệch hướng, loét hoặc đóng vảy.
• Dịch núm vú tự chảy, đặc biệt là dịch máu.
• Đau khu trú kéo dài hoặc một vùng bất thường không biến mất sau kỳ kinh.
• Hạch nách hoặc hạch quanh xương đòn to bất thường.

Phần lớn khối ở vú không phải ung thư, nhưng không thể xác định chỉ bằng cảm giác sờ. Không nên chờ đến lần tự kiểm tra tiếp theo nếu thấy dấu hiệu mới hoặc đáng lo ngại. WHO khuyến cáo người có khối bất thường nên đi khám ngay cả khi khối không đau. Tổ chức Y tế Thế giới

Tự kiểm tra không thay thế tầm soát

Tự kiểm tra vú không phải xét nghiệm chẩn đoán và không phải phương pháp tầm soát đầy đủ. Một số ung thư rất nhỏ không thể sờ thấy; ngược lại, nhiều khối sờ được lại là tổn thương lành tính.

Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ khuyến khích phụ nữ hiểu trạng thái bình thường của vú và báo cho bác sĩ khi có thay đổi, nhưng nhấn mạnh tự khám không đủ để tầm soát ung thư vú. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ

Phụ nữ nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm chụp nhũ ảnh dựa trên tuổi, tiền sử gia đình, mật độ mô vú, đột biến gene và nguy cơ cá nhân. Siêu âm thường là phương tiện bổ sung hoặc đánh giá triệu chứng, không mặc nhiên thay thế chụp nhũ ảnh.

Tóm lại: Sáu bước kiểm tra tại nhà giúp nhận biết những thay đổi mới ở vú, nhưng không thể tự kết luận ung thư. Khi phát hiện khối, thay đổi da, núm vú hoặc dịch tiết bất thường, cần đi khám sớm dù vừa có kết quả tầm soát bình thường.