5 dấu hiệu cảnh báo não thiếu máu ở người cao tuổi không nên chủ quan

Méo miệng, yếu tay chân, nói khó, rối loạn thị lực hoặc mất thăng bằng đột ngột có thể cảnh báo cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ. Người bệnh cần được cấp cứu ngay, kể cả khi triệu chứng tự biến mất.

Não thiếu máu xảy ra khi dòng máu cung cấp oxy và dưỡng chất cho một vùng não bị gián đoạn hoặc suy giảm. Tình trạng cấp tính có thể gây cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc đột quỵ thiếu máu não.

Người cao tuổi có nguy cơ cao hơn, đặc biệt khi mắc tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh động mạch cảnh hoặc có thói quen hút thuốc.

1. Méo miệng hoặc tê một bên mặt

Người bệnh có thể đột ngột xuất hiện:

• Một bên mặt xệ xuống.
• Miệng méo khi cười.
• Tê hoặc mất cảm giác một bên mặt.
• Khó kiểm soát nước bọt.

Có thể kiểm tra nhanh bằng cách yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng. Nếu hai bên mặt không cân xứng, cần nghĩ đến đột quỵ.

2. Tê yếu một bên tay hoặc chân

Dấu hiệu thường xuất hiện đột ngột, chủ yếu ở một bên cơ thể. Người bệnh có thể:

• Không nâng được một cánh tay.
• Một tay từ từ rơi xuống khi cố giữ cả hai tay ngang vai.
• Cầm đồ vật không chắc, làm rơi đồ.
• Đi kéo lê chân hoặc đứng không vững.
• Tê bì nửa người.

Không nên chờ xem tình trạng có tự hết hay không. Triệu chứng chỉ kéo dài vài phút rồi biến mất vẫn có thể là TIA – dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong thời gian tới.

3. Nói khó hoặc không hiểu lời nói

Người bệnh có thể đột ngột:

• Nói ngọng, nói không rõ tiếng.
• Dùng từ sai hoặc không thể diễn đạt.
• Không hiểu câu hỏi đơn giản.
• Trả lời không phù hợp.
• Không thể nhắc lại một câu ngắn.

Những biểu hiện này đôi khi bị nhầm với lú lẫn tuổi già hoặc mệt mỏi. Tuy nhiên, thay đổi ngôn ngữ xuất hiện đột ngột phải được xem là tình trạng cấp cứu.

4. Mờ mắt hoặc mất thị lực đột ngột

Thiếu máu não có thể gây:

• Mờ mắt ở một hoặc cả hai mắt.
• Nhìn đôi.
• Mất một phần thị trường.
• Mất thị lực thoáng qua như có “tấm rèm” che trước mắt.
• Khó định hướng trong không gian.

Mất thị lực thoáng qua có thể liên quan đến rối loạn tuần hoàn tại võng mạc hoặc động mạch cảnh. Người bệnh vẫn cần được đánh giá khẩn cấp dù thị lực đã trở lại bình thường.

5. Chóng mặt kèm mất thăng bằng đột ngột

Đột quỵ vùng tuần hoàn sau có thể gây:

• Chóng mặt dữ dội xuất hiện đột ngột.
• Đi loạng choạng hoặc không thể đứng vững.
• Mất phối hợp tay chân.
• Nhìn đôi, nói khó hoặc nuốt khó.
• Buồn nôn, nôn kèm đau đầu bất thường.

Chóng mặt đơn độc thường có nhiều nguyên nhân khác như tụt huyết áp tư thế, rối loạn tiền đình, mất nước hoặc tác dụng phụ của thuốc. Tuy nhiên, chóng mặt đột ngột đi kèm mất thăng bằng rõ rệt, nhìn đôi, yếu tay chân hoặc nói khó cần được xử trí như một trường hợp nghi đột quỵ.

Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ khuyến cáo ghi nhớ nguyên tắc B.E. F.A.S.T.: mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo mặt, yếu tay, nói khó và gọi cấp cứu ngay. American Stroke Association – Dấu hiệu đột quỵ

Chóng mặt, đau đầu, mất ngủ và hay quên có phải do thiếu máu não?

Các triệu chứng như chóng mặt kéo dài, đau đầu tái diễn, mất ngủ, mệt mỏi và giảm trí nhớ không đủ đặc hiệu để kết luận “thiếu máu não”. Ở người cao tuổi, chúng còn có thể liên quan đến:

• Tụt huyết áp tư thế hoặc rối loạn nhịp tim.
• Rối loạn tiền đình, suy giảm thị lực hoặc thính lực.
• Thiếu máu, bệnh tuyến giáp hoặc thiếu vitamin B12.
• Tác dụng phụ của thuốc.
• Trầm cảm, thiếu ngủ hoặc bệnh thoái hóa thần kinh.

Viện Lão khoa Quốc gia Mỹ cũng lưu ý chóng mặt và mất thăng bằng ở người cao tuổi có thể xuất phát từ nhiều vấn đề về tim mạch, thị giác, thần kinh, tuyến giáp hoặc thuốc đang sử dụng.

Cần làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?

• Gọi cấp cứu 115 ngay.
• Ghi nhớ chính xác thời điểm người bệnh còn bình thường hoặc lúc triệu chứng bắt đầu.
• Đặt người bệnh ở tư thế an toàn, theo dõi nhịp thở.
• Không tự cho ăn, uống hoặc dùng thuốc.
• Không cạo gió, châm kim đầu ngón tay hay chờ triệu chứng tự hết.
• Không tự cho uống aspirin vì chưa loại trừ được xuất huyết não.

TIA có thể tự hết sau vài phút hoặc vài giờ nhưng vẫn là tình trạng cần đánh giá khẩn cấp.

Tóm lại: Năm dấu hiệu đáng lo nhất là méo mặt, yếu một bên cơ thể, nói khó, thay đổi thị lực và mất thăng bằng xuất hiện đột ngột. Chóng mặt, đau đầu, mất ngủ hay hay quên kéo dài không nên tự quy kết là “thiếu máu não”; người cao tuổi cần được khám để xác định đúng nguyên nhân.