Axit uric cao có dấu hiệu gì, dễ nhầm với bệnh nào?

Axit uric cao thường không gây triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện qua xét nghiệm máu. Đau khớp, sốt nhẹ, nổi cục dưới da hoặc đau vùng hông lưng thường chỉ xuất hiện khi tinh thể urat đã gây bệnh gout, hạt tophi hoặc sỏi tiết niệu.

Axit uric cao thường không gây ngứa hay tê chân

Tăng axit uric máu xảy ra khi cơ thể tạo ra quá nhiều axit uric hoặc thận đào thải không hiệu quả. Tình trạng này làm tăng nguy cơ hình thành tinh thể urat, nhưng không phải ai có chỉ số cao cũng mắc gout.

Ngược lại, người đang lên cơn gout vẫn có thể có kết quả axit uric bình thường ở thời điểm xét nghiệm. Vì vậy, không thể chẩn đoán bệnh chỉ dựa vào một triệu chứng hoặc một lần xét nghiệm.

Ngưỡng tham chiếu có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm. Mức khoảng 6,8 mg/dL, tương đương 404 μmol/L, thường được nhắc đến vì đây là nồng độ urat có thể bắt đầu kết tinh trong những điều kiện thích hợp; không nên áp dụng cứng nhắc một ngưỡng chung để tự chẩn đoán.

1. Khớp đau dữ dội, sưng nóng đỏ

Đây là biểu hiện điển hình của cơn gout cấp, không phải triệu chứng trực tiếp của tình trạng axit uric cao đơn thuần.

Cơn đau thường:

• Xuất hiện đột ngột, hay khởi phát vào ban đêm.
• Đau dữ dội và tăng nhanh trong vài giờ.
• Làm khớp sưng, nóng, đỏ và rất nhạy khi chạm vào.
• Thường ảnh hưởng ngón chân cái, cổ chân hoặc đầu gối; cũng có thể xảy ra tại cổ tay, khuỷu tay và ngón tay.

Triệu chứng dễ bị nhầm với chấn thương, viêm mô tế bào hoặc viêm khớp nhiễm khuẩn.

Nếu đây là lần đầu khớp đột ngột sưng nóng đỏ, nhất là khi kèm sốt, người bệnh cần đi khám sớm. Viêm khớp nhiễm khuẩn có thể gây tổn thương khớp nhanh chóng và không thể phân biệt chắc chắn với gout chỉ bằng quan sát.

2. Sốt nhẹ và mệt mỏi trong cơn gout

Phản ứng viêm mạnh trong cơn gout cấp đôi khi gây sốt nhẹ, ớn lạnh hoặc cảm giác mệt mỏi. Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu dùng để nhận biết axit uric cao khi chưa có viêm khớp.

Sốt kèm một khớp sưng nóng đỏ cũng có thể do nhiễm khuẩn. Người bệnh không nên tự dùng thuốc điều trị gout nếu chưa được đánh giá, đặc biệt khi:

• Sốt cao hoặc rét run.
• Đau khớp xuất hiện lần đầu.
• Có vết thương hoặc nhiễm trùng gần khớp.
• Suy giảm miễn dịch hoặc mới thực hiện thủ thuật tại khớp.

3. Những cục chắc dưới da

Khi gout kéo dài và không được kiểm soát, tinh thể urat có thể tạo thành hạt tophi. Đây là những khối hoặc nốt chắc xuất hiện quanh:

• Ngón tay, ngón chân.
• Khuỷu tay.
• Gân gót.
• Vành tai.
• Những khớp đã bị gout nhiều lần.

Tophi thường không đau nhưng có thể làm biến dạng khớp, hạn chế vận động hoặc làm tổn thương da. Khi bị viêm, vùng da bên trên có thể đỏ và đau.

Tophi không giống phát ban dị ứng hoặc chàm. Tăng axit uric máu đơn thuần không được xem là nguyên nhân điển hình gây ngứa toàn thân, nổi mề đay hay phát ban lan rộng.

4. Tê bì do hạt tophi chèn ép dây thần kinh

Tê, châm chích hoặc nóng rát bàn chân không phải dấu hiệu thường gặp của axit uric cao. Trong trường hợp hiếm, hạt tophi lớn quanh khớp có thể chèn ép dây thần kinh và gây tê hoặc yếu vùng chi phối.

Các nguyên nhân phổ biến hơn của tê chân gồm:

• Bệnh thần kinh do đái tháo đường.
• Thiếu vitamin B12.
• Thoát vị đĩa đệm hoặc dây thần kinh bị chèn ép.
• Bệnh động mạch ngoại biên.
• Tác dụng của thuốc hoặc rượu.

Tê bì kéo dài, lan rộng, gây yếu chân hoặc ảnh hưởng khả năng đi lại cần được khám để xác định nguyên nhân.

5. Đau hông lưng hoặc tiểu ra máu do sỏi

Axit uric cao có thể góp phần hình thành sỏi axit uric ở đường tiết niệu. Khi sỏi di chuyển hoặc gây tắc nghẽn, người bệnh có thể gặp:

• Đau dữ dội ở vùng hông lưng, có thể lan xuống bụng dưới hoặc bẹn.
• Đau thành từng cơn.
• Tiểu ra máu.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Tiểu buốt, tiểu rắt.

Những biểu hiện này dễ bị nhầm với đau cơ lưng, nhiễm trùng tiết niệu hoặc bệnh đường tiêu hóa. Sỏi gây tắc nghẽn kèm sốt, rét run, nôn liên tục hoặc tiểu rất ít là tình trạng cần được xử trí khẩn cấp.

Ngứa da và khó tập trung có phải do axit uric cao?

Hiện không có cơ sở vững chắc để xem ngứa, phát ban, đau nhức toàn thân, tâm trạng thất thường hoặc khó tập trung là dấu hiệu đặc hiệu của tăng axit uric máu.

Những triệu chứng này có nhiều nguyên nhân thường gặp hơn:

• Ngứa, phát ban: dị ứng, viêm da, bệnh gan, bệnh thận hoặc tác dụng phụ của thuốc.
• Đau nhức cơ thể: nhiễm virus, vận động quá mức, bệnh cơ hoặc rối loạn giấc ngủ.
• Khó tập trung: thiếu ngủ, căng thẳng, thiếu máu, bệnh tuyến giáp hoặc rối loạn tâm lý.

Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên quan giữa axit uric cao với nhiều bệnh chuyển hóa và thần kinh, nhưng điều đó không chứng minh axit uric trực tiếp gây ra các triệu chứng trên.

Xét nghiệm mới xác định được axit uric cao

Xét nghiệm axit uric máu là cách chính để phát hiện tình trạng này. Bác sĩ có thể đánh giá thêm:

• Chức năng thận.
• Đường huyết và mỡ máu.
• Thuốc đang sử dụng, nhất là một số thuốc lợi tiểu.
• Tiền sử gout hoặc sỏi thận.
• Dịch khớp để tìm tinh thể urat khi cần phân biệt gout với nhiễm khuẩn.
• Siêu âm hoặc chẩn đoán hình ảnh trong trường hợp nghi có tophi hay sỏi.

Không phải mọi trường hợp tăng axit uric không triệu chứng đều cần dùng thuốc. Quyết định điều trị phụ thuộc vào tiền sử cơn gout, hạt tophi, tổn thương khớp, sỏi tiết niệu, chức năng thận và những yếu tố nguy cơ khác. Hướng dẫn của Đại học Thấp khớp Hoa Kỳ phân biệt rõ gout với tăng axit uric máu chưa gây triệu chứng. 

Tóm lại: Axit uric cao thường không tạo ra dấu hiệu để người bệnh tự nhận biết. Ngứa da, tê chân và khó tập trung không phải những biểu hiện đặc hiệu. Các triệu chứng đáng chú ý chủ yếu là biến chứng do tinh thể urat, gồm cơn viêm khớp gout, hạt tophi và sỏi tiết niệu. Muốn xác định chính xác cần xét nghiệm và đánh giá y khoa, không nên tự mua thuốc hạ axit uric.